İSG Yasal Uyumluluğu Nedir ve Neden Hayatidir?
İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) yasal uyumluluğu, bir işletmenin faaliyet gösterdiği ülkenin iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili tüm kanun, yönetmelik ve tebliğlerine eksiksiz olarak uymasını ifade eder. Bu, sadece bir “tavsiye” değil, yasal bir zorunluluktur.
Türkiye’de İSG’nin yasal çerçevesini temel olarak 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve bu kanuna bağlı çıkarılan onlarca yönetmelik belirler. İşverenler için bu uyumluluk, iki temel nedenden ötürü hayatidir:
Vicdani ve Etik Sorumluluk: En değerli varlık olan çalışanın sağlığını ve hayatını korumak.
Yasal ve Finansal Sorumluluk: Yasalara uymamak; idari para cezaları, işin durdurulması ve hatta hapis cezası gibi ciddi yaptırımlarla sonuçlanabilir.
Bu rehberde, işverenlerin omuzlarındaki temel kanuni sorumlulukları detaylıca ele alacağız.
İşverenlerin Temel Kanuni İSG Sorumlulukları
6331 sayılı Kanun, sorumluluğun büyük bir kısmını “işveren” üzerine yükler. İşveren, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlüdür. Bu genel sorumluluk, aşağıdaki spesifik görevleri kapsar:
1. Risk Değerlendirmesi Yapmak veya Yaptırmak
Tüm İSG süreçlerinin temeli budur. İşveren, işyerindeki potansiyel tehlikeleri belirlemek, bu tehlikelerden kaynaklanan riskleri analiz etmek ve bu riskleri kontrol altına almak için bir risk değerlendirmesi yapmak zorundadır. Bu, “reaktif” (kaza olduktan sonra) değil, “proaktif” (kaza olmadan önce) bir yaklaşımdır.
Risk değerlendirmesi, işyerindeki tüm faaliyetleri kapsamalıdır.
Belirli periyotlarda (tehlike sınıfına göre) veya işyerinde köklü bir değişiklik olduğunda yenilenmelidir.
2. Çalışanlara İSG Eğitimi Aldırmak
Kanun, işverenin tüm çalışanlarını İSG konularında bilgilendirmesini ve eğitmesini şart koşar. Bu eğitimler;
İşe başlamadan önce (oryantasyon eğitimi),
Çalışma yeri veya iş değişikliğinde,
İş ekipmanı değiştiğinde,
Ve düzenli aralıklarla
tekrarlanmalıdır. Eğitim, işyerine özgü riskleri ve bu risklerden korunma yollarını içermelidir.
3. Acil Durum Planları ve Tatbikatlar
İşveren, işyerindeki potansiyel acil durumları (yangın, deprem, sel, kimyasal sızıntı vb.) belirlemeli ve bu durumlara yönelik bir acil durum planı hazırlamalıdır. Bu plan, tahliye, ilk yardım ve müdahale prosedürlerini içermelidir. Sadece plan yapmak yetmez; bu planların etkinliğini test etmek için düzenli olarak tatbikatlar yapılmalıdır.
4. Sağlık Gözetimi Sağlamak
İşveren, çalışanların yaptıkları işe uygun olduklarını ve işin çalışan sağlığı üzerinde olumsuz bir etki yaratmadığını takip etmekle yükümlüdür. Bu amaçla;
İşe giriş muayeneleri,
Periyodik sağlık muayeneleri
işyeri hekimi tarafından yapılmalı ve kayıtları tutulmalıdır.
5. İSG Profesyonelleri Görevlendirmek (İSG Uzmanı ve İşyeri Hekimi)
İşyerinin tehlike sınıfı ve çalışan sayısına bağlı olarak, işverenin tam veya kısmi zamanlı İş Güvenliği Uzmanı, İşyeri Hekimi ve diğer sağlık personelini (gerekirse) görevlendirmesi zorunludur. Bu profesyoneller, İSG hizmetlerinin yürütülmesinden sorumludur.
6. Kişisel Koruyucu Donanım (KKD) Sağlamak ve Kullanılmasını Denetlemek
Risk değerlendirmesi sonucunda, risklerin teknik tedbirlerle (örn: makine koruyucusu) önlenemediği durumlarda, işveren çalışanlara uygun Kişisel Koruyucu Donanımları (KKD) (baret, gözlük, eldiven, emniyet kemeri vb.) ücretsiz olarak sağlamak zorundadır. Daha da önemlisi, bu KKD’lerin doğru kullanılmasını sağlamak ve denetlemek de işverenin sorumluluğudur.
Yasal Uyumluluk Yetersiz Kalırsa Ne Olur? (Yaptırımlar)
İSG yasal uyumluluğunu sağlayamamanın sonuçları ağırdır. 6331 sayılı Kanun, tespit edilen her bir uygunsuzluk için ayrı ayrı idari para cezaları öngörür.
İdari Para Cezaları: Risk değerlendirmesi yapmamak, eğitim vermemek, İSG profesyoneli görevlendirmemek gibi her eksiklik için yüksek meblağlarda cezalar uygulanır.
İşin Durdurulması: Çalışanların hayatı için ciddi ve yakın bir tehlike tespit edildiğinde, işin bir kısmı veya tamamı durdurulabilir.
Hukuki ve Cezai Sorumluluk: Ölümlü veya yaralanmalı iş kazalarında, işverenin (veya vekillerinin) “taksirle yaralama” veya “taksirle ölüme sebebiyet verme” suçlarından yargılanması ve hapis cezası alması söz konusu olabilir.
Yasal Uyumluluğun Ötesi: ISO 45001 ile Proaktif Yönetim
Peki, tüm bu yasal sorumlulukları kağıt üzerinde değil de, yaşayan bir sistemle nasıl yöneteceksiniz? İşte burada yönetim sistemleri devreye girer.
Yasalara uymak zorunludur ve minimum gerekliliktir. Ancak bu dağınık yasal gereklilikleri tek bir çatı altında toplamak, sürekli iyileştirmek ve bir “şirket kültürü” haline getirmek için en etkili araç, uluslararası bir standarttır.
Bu noktada, ISO 45001 İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi devreye girer. ISO 45001, bir şirketin sadece yasalara uymasını değil, aynı zamanda İSG performansını proaktif olarak yönetmesini, riskleri sistematik olarak ele almasını ve sürekli iyileştirme felsefesini benimsemesini sağlayan global bir çerçevedir. Yasal uyumluluk ISO 45001’in temel taşlarından biridir; ancak standart, sizi bunun ötesine taşıyarak daha güvenli ve verimli bir çalışma ortamı yaratmanıza rehberlik eder.
Yasal Uyumluluk Bir Lütuf Değil, Temeldir
İşverenlerin kanuni İSG sorumlulukları, karmaşık ve detaylı bir yapıya sahiptir. Bu sorumlulukları yerine getirmek, sadece olası cezalardan kaçınmak için değil, aynı zamanda sürdürülebilir, verimli ve en önemlisi insan odaklı bir işyeri kurmak için şarttır. Risk değerlendirmesinden eğitime, acil durum planlarından sağlık gözetimine kadar her adım, daha güvenli bir geleceğin parçasıdır. Bu sistemi tesadüflere bırakmak yerine, ISO 45001 gibi kanıtlanmış bir sistemle yönetmek, kurumsallaşmanın ve proaktif yönetimin en net göstergesidir.
