İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ REHBERİ

ISO 45001 Nedir? İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi Rehberi

ISO 45001, kuruluşların iş sağlığı ve güvenliği risklerini sistematik biçimde yönetmesine, iş kazalarını ve işle bağlantılı sağlık sorunlarını önlemeye yönelik süreçler oluşturmasına yardımcı olan uluslararası yönetim sistemi standardıdır.

Bu rehberde ISO 45001'in amacını, temel yapısını, risk temelli yaklaşımını, 6331 sayılı Kanun ile ilişkisini ve standartta yayımlanan son değişikliği bulabilirsiniz.

10Ana Madde
PUKÖSürekli İyileştirme Döngüsü
2018Yayımlanmış Ana Sürüm
Amd 1:2024İklim Değişikliği Eki
TEMEL KAVRAM

ISO 45001 nedir?

ISO 45001, iş sağlığı ve güvenliği yönetim sistemleri için gereklilikleri ve uygulamaya yönelik rehberliği belirleyen uluslararası standarttır. Kuruluşların çalışanların sağlığını etkileyebilecek tehlikeleri belirlemesine, riskleri değerlendirmesine, gerekli kontrolleri planlamasına ve sistemin performansını sürekli geliştirmesine yönelik bir çerçeve sunar.

Standart yalnızca meydana gelen iş kazalarının kaydına odaklanmaz. İş süreçleri, rutin olmayan faaliyetler, ekipmanlar, çalışma ortamı, taşeron faaliyetleri ve değişikliklerden kaynaklanabilecek risklerin önceden değerlendirilmesini de kapsar.

Önemli ayrım: ISO 45001 bir iş güvenliği ekipmanı, tek başına risk değerlendirme raporu veya mevzuatın yerine geçen bir belge değildir. Kuruluşun iş sağlığı ve güvenliği yönetimini sistematik biçimde ele almasına yönelik gereklilikleri tanımlar.
İŞ DEĞERİ

ISO 45001'in amacı ve faydaları nelerdir?

ISO 45001'in temel amacı, işle bağlantılı yaralanmaları ve sağlık sorunlarını önlemeye yönelik bir yönetim sistemi kurmak ve bu sistemin etkinliğini sürekli geliştirmektir. Sağlanan faydalar, standardın kuruluşta nasıl uygulandığına ve risklerin ne ölçüde kontrol edildiğine bağlıdır.

🛡️

Tehlikeleri önceden belirleme

İş faaliyetlerindeki tehlikeleri ve bunlardan kaynaklanan riskleri sistematik biçimde değerlendirmeye yardımcı olur.

👥

Çalışan katılımı

Çalışanların ve temsilcilerinin İSG süreçlerine katılımını yönetim sisteminin parçası hâline getirir.

📊

Süreçlerin izlenmesi

Hedeflerin, kontrollerin, olayların ve düzeltici faaliyetlerin düzenli olarak izlenmesini destekler.

📈

Sürekli iyileştirme

Denetim, performans değerlendirmesi ve yönetimin gözden geçirmesi yoluyla sistemin geliştirilmesine yardımcı olur.

📋

Görev ve sorumlulukların netleşmesi

İSG politikası, görevler, yetkiler ve operasyonel kontrollerin daha sistematik yönetilmesini sağlar.

🤝

Paydaş güveni

Kuruluşun İSG yönetimine yaklaşımını müşterilere, çalışanlara ve ilgili taraflara göstermek için ortak bir çerçeve sunar.

ISO 45001 belgesi tek başına iş kazalarının ortadan kalkacağını veya yasal yükümlülüklerin otomatik olarak yerine getirildiğini garanti etmez. Sonuçlar uygulamanın etkinliğine bağlıdır.

MEVZUAT İLİŞKİSİ

ISO 45001, 6331 sayılı Kanun ve İSG uzmanı arasındaki fark

ISO 45001, iş sağlığı ve güvenliğinin yönetilmesi için bir sistem standardıdır. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ise Türkiye'deki iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerini düzenleyen mevzuatın temel parçalarından biridir. Bu iki yapı birbiriyle ilişkili olsa da aynı işlevi görmez.

BaşlıkTemel işlev
ISO 45001İSG risklerinin yönetimi, hedefler, kontroller, çalışan katılımı ve sürekli iyileştirme için sistem gereklilikleri sunar.
6331 sayılı Kanun ve ilgili mevzuatİşverenlerin ve ilgili tarafların hukuki yükümlülüklerini ve uygulanabilir İSG kurallarını belirler.
İş güvenliği uzmanıMevzuat kapsamında tanımlanan görev ve yetkiler çerçevesinde işverene İSG konularında rehberlik eder.
Unutmayın: ISO 45001 belgesine sahip olmak, 6331 sayılı Kanun ve ilgili mevzuata uyulduğunun tek başına kanıtı değildir. Kuruluş, kendisine uygulanabilir yasal yükümlülükleri ayrıca belirlemeli, takip etmeli ve yerine getirmelidir.

Konunun mevzuat boyutunu ayrıntılı incelemek için işverenlerin İSG kapsamındaki kanuni sorumlulukları hakkındaki rehberimize göz atabilirsiniz.

DÜŞÜNCE SİSTEMİ

ISO 45001'in temel yaklaşımı

ISO 45001, İSG yönetiminin yalnızca olaylardan sonra müdahale etmekle sınırlı kalmamasını; risklerin planlanmasını, kontrollerin uygulanmasını, sonuçların değerlendirilmesini ve gerekli iyileştirmelerin yapılmasını esas alır.

PUKÖ döngüsü

Planla: Riskleri, yükümlülükleri ve hedefleri belirleyin. Uygula: Kontrolleri ve planlanan faaliyetleri hayata geçirin. Kontrol et: Sonuçları izleyin, ölçün ve değerlendirin. Önlem al: Sapmaları giderin ve sistemi iyileştirin.

Risk temelli düşünce

İşlerin nasıl yapıldığını, değişikliklerin etkilerini, rutin olmayan faaliyetleri ve olası acil durumları dikkate alarak riskleri önceliklendirin.

Kontrol hiyerarşisi

Riskleri azaltırken mümkün olduğunda tehlikeyi ortadan kaldırma, daha az tehlikeli olanla değiştirme ve mühendislik kontrolleri gibi önlemleri, yalnızca kişisel koruyucu donanıma güvenmekten önce değerlendirin.

Çalışanların danışılması ve katılımı

Çalışanların tehlike belirleme, risk değerlendirme, olay inceleme ve iyileştirme faaliyetlerine katılımını destekleyen süreçler oluşturun.

Uygulama örnekleri için ISO 45001 risk değerlendirmesi ve tehlike belirleme rehberini inceleyebilirsiniz.

STANDART İSKELETİ

ISO 45001'in 10 maddesi nelerdir?

ISO 45001, yönetim sistemi standartlarında kullanılan ortak yüksek seviyeli yapıyla uyumlu 10 ana maddeden oluşur. Gerekliliklerin ağırlıklı olarak yer aldığı maddeler 4 ile 10 arasındadır.

1

Kapsam

Standardın kapsamını tanımlar.

2

Atıf yapılan dokümanlar

Standardın normatif atıflarını belirtir.

3

Terimler ve tanımlar

Standardın anlaşılması için kullanılan temel terimleri açıklar.

4

Kuruluşun bağlamı

Kuruluşu, ilgili tarafları, kapsamı ve yönetim sistemi süreçlerini ele alır.

5

Liderlik ve çalışan katılımı

Liderlik, İSG politikası, görevler ve çalışanların danışılması ile katılımını kapsar.

6

Planlama

Riskler, fırsatlar, tehlikeler, yasal yükümlülükler ve İSG hedefleri için planlamayı kapsar.

7

Destek

Kaynaklar, yeterlilik, farkındalık, iletişim ve dokümante edilmiş bilgiyi ele alır.

8

Operasyon

Operasyonel planlama, kontroller, değişiklikler, satın alma ve acil durum hazırlığını kapsar.

9

Performans değerlendirme

İzleme, ölçme, iç denetim ve yönetimin gözden geçirmesini kapsar.

10

İyileştirme

Olaylar, uygunsuzluklar, düzeltici faaliyetler ve sürekli iyileştirmeyi ele alır.

Bu liste ana madde yapısını özetler; standardın tam metnindeki alt maddelerin ve gerekliliklerin yerine geçmez.

UYGULANABİLİRLİK

ISO 45001 kimler için uygundur?

ISO 45001, kuruluşun büyüklüğünden veya faaliyet alanından bağımsız olarak, kendi kontrolü altındaki çalışanları ve iş faaliyetlerinden etkilenebilecek diğer kişileri ilgilendiren İSG risklerini yönetmek isteyen kuruluşlar için uygulanabilir bir çerçeve sunar.

İmalat ve üretim

Makine, ekipman, kimyasal, bakım ve üretim süreçlerindeki riskleri yönetmek isteyen işletmeler.

İnşaat ve taahhüt

Şantiye faaliyetleri, yüksekte çalışma, taşeronlar ve değişken çalışma koşullarını ele alan kuruluşlar.

Depolama ve lojistik

Yük elleçleme, araç trafiği, sevkiyat ve ekipman kullanımına bağlı riskleri bulunan işletmeler.

Sağlık ve hizmetler

Çalışanların fiziksel, kimyasal, biyolojik veya ergonomik tehlikelere maruz kalabildiği kuruluşlar.

Küçük ve orta ölçekli işletmeler

Faaliyetlerine uygun kapsam ve kaynaklarla İSG yönetimini sistematikleştirmek isteyen KOBİ'ler.

Çok lokasyonlu kuruluşlar

Farklı işyerleri ve operasyonlarda ortak İSG politikası, hedefler ve kontroller oluşturmak isteyen kuruluşlar.

YASAL DURUM

ISO 45001 zorunlu mu?

ISO 45001'in uygulanması ile ISO 45001 belgesi alınması aynı şey değildir. Belgelendirme ihtiyacı; müşterilerin taleplerine, sözleşmelere, tedarik zinciri koşullarına, ihaleye ilişkin şartlara ve kuruluşun kendi hedeflerine bağlı olabilir.

Bu nedenle ISO 45001 belgesinin bütün işletmeler için genel ve doğrudan bir yasal zorunluluk olduğu varsayılmamalıdır. Belirli bir ihale veya sözleşmede belge şartı bulunup bulunmadığı ilgili dokümanlardan ayrıca kontrol edilmelidir.

Önemli: ISO 45001 belgesi, işverenin uygulanabilir İSG mevzuatına uyma yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.
SÜRÜM GEÇMİŞİ

ISO 45001 sürümü ve değişiklikler

2018

ISO 45001:2018 yayımlandı

İş sağlığı ve güvenliği yönetim sistemleri için uluslararası standart yayımlandı ve önceki OHSAS 18001 yaklaşımının yerini aldı.

2021

OHSAS 18001 geçiş dönemi sona erdi

OHSAS 18001'den ISO 45001'e geçiş için tanınan uluslararası geçiş dönemi sona erdi. OHSAS 18001 artık güncel belgelendirme standardı olarak ele alınmamalıdır.

OHSAS 18001 ile ISO 45001 arasındaki farklar

2024

İklim değişikliği değişikliği yayımlandı

ISO 45001:2018/Amd 1:2024, kuruluş bağlamı ve ilgili tarafların ihtiyaçları değerlendirilirken iklim değişikliğinin dikkate alınması konusunu standartlara ekledi. Bunun kuruluş açısından ilgili olup olmadığı bağlam değerlendirmesinde ele alınmalıdır.

Revizyon

Yeni sürüm geliştirme aşamasında

ISO 45001'in yeni sürümü üzerinde çalışmalar sürmektedir. 2027 yayın beklentisi kesinleşmiş yayımlanma tarihi olarak görülmemelidir. Taslakta yer alan hükümler, yayımlanmış nihai standardın gereklilikleri gibi sunulmamalıdır.

TERİMLER

ISO 45001 ve İSG sözlüğü

İSG yönetim sistemini anlamak için sık kullanılan temel kavramlar:

Tehlike nedir?

Yaralanmaya veya sağlık bozulmasına yol açma potansiyeli bulunan kaynak, durum veya faaliyet.

Risk nedir?

Belirsizliğin etkileriyle ve işle bağlantılı tehlikelerden kaynaklanan olası sonuçlarla ilişkili kavramdır. İSG uygulamasında riskin değerlendirilmesi, olası zararın ve gerçekleşme ihtimalinin incelenmesini içerir.

Ramak kala olay nedir?

Yaralanma veya sağlık bozulmasıyla sonuçlanmayan ancak böyle bir sonuca yol açma potansiyeli taşıyan olaydır.

İş kazası ve meslek hastalığı nedir?

İş kazası ve meslek hastalığı, kendi hukuki ve teknik tanımları bulunan kavramlardır. Kuruluşlar olayların sınıflandırılmasında uygulanabilir mevzuatı esas almalıdır.

KKD nedir?

Kişisel koruyucu donanım, çalışanı belirli sağlık ve güvenlik risklerine karşı korumak amacıyla kullanılan ekipmandır. Risk kontrolünde diğer önlemler de değerlendirilmelidir.

Uygunsuzluk nedir?

Bir gerekliliğin karşılanmaması durumudur. Uygunsuzluklar değerlendirilmeli, gerekli düzeltmeler yapılmalı ve tekrarını önlemek için nedenleri ele alınmalıdır.

BLOG

Son Eklenen Yazılar

ISO 45001 ve iş sağlığı güvenliği konusundaki güncel içerikler.

6331 sayılı kanun çok tehlikeli sınıftaki tesis ve sahalarda ISO 45001 İSG uygulamaları, risk analizi, taşeron yönetimi ve denetim rehberi.

Yüksek Riskli Sektörlerde ISO 45001 İSG Yönetim Sistemi Uygulamaları

Üretim tesisleri, ağır sanayi işletmeleri, enerji santralleri, kimya tesisleri ve büyük ölçekli şantiyelerde iş sağlığı ve güvenliği, yalnızca mevzuat gerekliliklerinin...
Yazıyı Oku →
ISO 45001 belgesi nasıl alınır fabrika İSG denetim süreçleri

ISO 45001 Belgesi Nasıl Alınır? İSG Belgelendirme ve Denetim Rehberi

İçindekiler 1. Belge Alma Şartları 2. Belgelendirme Süreci 3. Denetimde Nelere Bakılır? 4. En Sık Yapılan 5 Hata 5. Sıkça...
Yazıyı Oku →
İş kazaları nasıl azaltılır?

İş Kazalarını %90 Azaltmak Bir Hayal Değil: Proaktif İSG Yönetimi Rehberi

1. Giriş: Reaktif Yaklaşımdan Proaktif Güvenliğe Geçiş Dünya genelinde her yıl milyonlarca iş kazası yaşanıyor ve bu kazaların büyük çoğunluğu...
Yazıyı Oku →
Ramak Kala (Near Miss) olayları ve iş kazaları

ISO 45001’de “Ramak Kala” (Near Miss) ve Kaza Araştırması: Gizli Tehlikeleri Önleme Rehberi

1. Kaza Geliyorum Der mi? Ramak Kala’nın Gücü İş sağlığı ve güvenliğinde “Kaza Geliyorum Demez” sözü yanlıştır. Kaza, geliyorum der;...
Yazıyı Oku →
ISO 45001 İSG Çalışan Katılımı

İş Güvenliği Kültürünü İnşa Etmek: Çalışan Katılımı ve Temsilinin ISO 45001’deki Önemi

Kurallardan Zihniyete: İSG Kültürü Nedir? Bir işyerinde yüzlerce güvenlik prosedürü yazabilirsiniz, ancak çalışanlar yöneticiler arkasını döndüğü an “eski usul” çalışmaya...
Yazıyı Oku →
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve İşverenlerin Kanuni Sorumlulukları

İSG Yasal Uyumluluğu: İşverenlerin Kanuni Sorumlulukları Nelerdir?

İSG Yasal Uyumluluğu Nedir ve Neden Hayatidir? İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) yasal uyumluluğu, bir işletmenin faaliyet gösterdiği ülkenin iş...
Yazıyı Oku →
MERAK EDİLENLER

Sık sorulan sorular

ISO 45001 nedir?

ISO 45001, kuruluşların işle bağlantılı yaralanmaları ve sağlık sorunlarını önlemek ve İSG performansını geliştirmek amacıyla yönetim sistemi kurmasına yönelik uluslararası standarttır.

ISO 45001 ne işe yarar?

Tehlikelerin belirlenmesini, risklerin değerlendirilmesini, operasyonel kontrollerin planlanmasını, çalışan katılımını ve sürekli iyileştirmeyi sistematik hâle getirmeye yardımcı olur.

ISO 45001 kaç maddeden oluşur?

Standart 10 ana maddeden oluşur. Yönetim sistemi gerekliliklerinin büyük bölümü 4 ile 10 arasındaki maddelerde yer alır.

ISO 45001 belgesi 6331 sayılı Kanun'un yerine geçer mi?

Hayır. ISO 45001 bir yönetim sistemi standardıdır. Kuruluşun kendisine uygulanabilir mevzuat yükümlülüklerini ayrıca yerine getirmesi gerekir.

ISO 45001 bütün işletmeler için zorunlu mudur?

Belgelendirmenin bütün işletmeler için genel ve doğrudan bir yasal zorunluluk olduğu söylenemez. Müşteri, ihale veya sözleşme koşullarında belge talep edilebilir.

ISO 45001 ile OHSAS 18001 arasındaki temel fark nedir?

ISO 45001, OHSAS 18001'in yerini alan uluslararası standarttır. Liderlik, kuruluş bağlamı, risk ve fırsatlar ile çalışanların danışılması ve katılımı gibi konuları ortak yönetim sistemi yapısı içinde ele alır.

ISO 45001'in güncel sürümü hangisidir?

Yayımlanmış ana sürüm ISO 45001:2018'dir. ISO 45001:2018/Amd 1:2024 iklim değişikliği değişikliği de yayımlanmıştır. Yeni sürüm çalışmaları devam etmektedir.

ISO 45001 küçük işletmelerde uygulanabilir mi?

Evet. Yönetim sistemi kuruluşun faaliyetlerine, kapsamına ve risklerine uygun biçimde tasarlanabilir. Uygulama ölçeği kuruluşun gerçek koşullarını yansıtmalıdır.

Tehlike ile risk arasındaki fark nedir?

Tehlike, zarar verme potansiyeli olan kaynak veya durumdur. Risk değerlendirmesi ise bu tehlikeden kaynaklanabilecek sonuçları ve olasılıkları incelemeye yardımcı olur.

ISO 45001'in yeni sürümü ne zaman yayımlanacak?

Yeni sürüm geliştirme aşamasındadır ve 2027 için yayın beklentisi bulunmaktadır. Bu tarih kesinleşmiş bir yayımlanma tarihi değildir; güncel durum resmî ISO kaynaklarından takip edilmelidir.

Bu rehber hakkında

Bu sayfa, ISO 45001'in temel yaklaşımını ve iş sağlığı ve güvenliği yönetim sistemiyle ilişkili kavramları açıklamak amacıyla hazırlanmıştır. Uygulama ve mevzuat değerlendirmelerinde standardın güncel metni ile kuruluş için geçerli yasal yükümlülükler esas alınmalıdır.

Standart sürüm bilgileri: ISO 45001:2018 ve ISO 45001:2018/Amd 1:2024. Yeni sürümün durumu yayımlanmış nihai metinle karıştırılmamalıdır.