ISO 45001 Kapsamında Acil Durum Planlaması ve Tatbikat Yönetimi

ISO 45001 kapsamında sanayi tesislerinde acil durum planlaması ve tatbikat yönetimi
HomeISO 45001ISO 45001 Kapsamında Acil Durum Planlaması ve Tatbikat Yönetimi

Sanayi tesislerinde acil durum yönetimi çoğu zaman yılda bir kez gerçekleştirilen yangın alarmı ve bina tahliyesi tatbikatıyla sınırlı tutuluyor. Tatbikatın yapılmış olması, katılım listesinin imzalanması ve birkaç fotoğrafın dosyalanması, tesisin gerçek bir acil duruma müdahale edebilecek kapasitede olduğunu tek başına göstermez.

Kimya, metal, ağır imalat ve lojistik tesislerinde karşılaşılabilecek acil durumlar birbirinden farklı müdahale yöntemleri gerektirir. Kimyasal sızıntı, zehirli gaz yayılımı, patlama, ergimiş metal sıçraması, vinç kazası veya yüksekten kurtarma gibi olaylarda tahliye güzergâhı kadar müdahale ekiplerinin yetkinliği, haberleşme altyapısı, kişisel koruyucu donanım ve dış acil müdahale birimleriyle koordinasyon da belirleyicidir.

ISO 45001 Madde 8.2, kuruluşun potansiyel acil durumlara karşı hazırlık ve müdahale süreçlerini oluşturmasını, uygulamasını ve sürdürmesini gerektirir. Bu gereklilik yalnızca bir acil durum planı hazırlamayı değil; risk değerlendirmesinde belirlenen senaryoları operasyonel koşullara göre planlamayı, müdahale kapasitesini periyodik olarak test etmeyi, sonuçları değerlendirmeyi ve ihtiyaç hâlinde planı güncellemeyi kapsar.

Başdenetçi açısından kritik soru, tesisin kaç tatbikat yaptığı değil; hangi risk için hangi müdahale kapasitesini test ettiği, tatbikatta ortaya çıkan eksiklikleri nasıl yönettiği ve bu eksikliklerin tekrarını önlemek için hangi kanıtlanabilir iyileştirmeleri gerçekleştirdiğidir.

ISO 45001 Standartlarında Acil Durum Hazırlığının Kapsamı

ISO 45001 Madde 8.2, kuruluşun Madde 6.1.2.1 kapsamında belirlediği potansiyel acil durumlara yönelik hazırlık ve müdahale süreçlerini kurmasını ister. Bu süreçler; müdahale planının oluşturulmasını, ilk yardım düzenlemelerini, çalışanların eğitilmesini, müdahale kapasitesinin test edilmesini ve test sonuçlarının değerlendirilmesini içerir.

Standart açısından acil durum hazırlığı, yalnızca yangın ve tahliye prosedüründen ibaret değildir. Kuruluşun faaliyetlerinden, kullanılan maddelerden, ekipmanlardan, çalışma ortamından ve çevresel koşullardan kaynaklanabilecek acil durumlar birlikte değerlendirilmelidir.

6331 sayılı Kanun ve acil durum mevzuatıyla uyum

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, işverenin işyerinde sağlık ve güvenliği sağlama, riskleri değerlendirme, acil durum planlarını hazırlama ve gerekli organizasyonu oluşturma yükümlülüklerini düzenler.

İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik ise işyerinde meydana gelebilecek acil durumların belirlenmesi, önleyici ve sınırlandırıcı tedbirlerin alınması, müdahale ve tahliye yöntemlerinin oluşturulması, görevlendirilecek kişilerin belirlenmesi ve tatbikatların gerçekleştirilmesine ilişkin esasları ortaya koyar.

Yönetmelik kapsamında yangın, patlama, tehlikeli kimyasal maddelerden kaynaklanan yayılım ve doğal afet gibi müdahale, mücadele, ilk yardım veya tahliye gerektiren olaylar acil durum kapsamında değerlendirilir.

Tatbikatların periyodu açısından maden işyerlerine ilişkin özel düzenlemeler saklı olmak üzere diğer işyerlerinde en geç yılda bir tatbikat yapılması gerekir. Tatbikatın tarihi, tespit edilen eksiklikler ve yapılacak düzenlemeler kayıt altına alınmalı; sonuçlara göre acil durum planı gözden geçirilmelidir.

ISO 45001 ise bu yasal yükümlülükleri yönetim sistemi yaklaşımıyla bütünleştirir. Kuruluşun yalnızca mevzuatın asgari şartlarını yerine getirmesini değil, kendi faaliyetlerinden kaynaklanan risklere uygun ve test edilmiş bir müdahale kapasitesi oluşturmasını bekler.

İşverenin yasal sorumlulukları, risk değerlendirmesi ve acil durum organizasyonunun kapsamı hakkında daha geniş bilgi için iş sağlığı ve güvenliği yasal sorumlulukları içeriği incelenebilir.

Acil durum planlamasında kimler kapsama alınmalıdır?

Acil durum planının yalnızca kadrolu çalışanlar üzerinden hazırlanması, özellikle büyük sanayi tesislerinde ciddi koordinasyon boşlukları doğurabilir.

ISO 45001 Madde 8.2, kuruluşun ilgili tarafların ihtiyaç ve kapasitelerini dikkate almasını ve uygun olduğu durumlarda planlanan müdahalenin geliştirilmesine katılımlarını sağlamasını gerektirir. Ayrıca çalışanlara, yüklenicilere, ziyaretçilere, acil müdahale hizmetlerine, kamu otoritelerine ve uygun olduğu durumlarda yerel topluluğa ilgili bilgilerin iletilmesini öngörür.

Bu kapsamda değerlendirilmesi gereken gruplar şunlardır:

  • Kadrolu çalışanlar ve vardiya personeli: Acil durum alarmını tanıma, güvenli tahliye güzergâhını kullanma, toplanma alanına ulaşma ve görevli ekiplerin talimatlarına uyma konularında bilgilendirilmelidir.
  • Alt yükleniciler ve taşeron çalışanlar: Bakım, temizlik, montaj, yükleme-boşaltma veya teknik servis faaliyetleri sırasında tesiste bulunan dış personelin acil durum organizasyonuna nasıl dâhil olacağı tanımlanmalıdır. Alt yüklenicilerin farklı çalışma saatleri ve tesisin farklı bölümlerinde bulunmaları dikkate alınmalıdır.
  • Ziyaretçiler ve geçici personel: Tesise girişte acil durum kuralları, alarm işaretleri, tahliye güzergâhları ve refakat sorumlulukları hakkında bilgilendirme yapılmalıdır. Ziyaretçi kayıtları, tahliye sırasında içeride bulunan kişilerin tespit edilmesine yardımcı olmalıdır.
  • Acil müdahale hizmetleri: İtfaiye, sağlık ekipleri ve gerekli durumlarda AFAD gibi kurumlarla iletişim ve koordinasyon yöntemleri tanımlanmalıdır. Tesisin yerleşimi, tehlikeli madde envanteri, giriş noktaları ve müdahale açısından kritik alanlar ilgili hizmetlerin ihtiyaç duyduğu ölçüde paylaşılmalıdır.
  • Komşu tesisler ve yerel topluluk: Kimyasal yayılım, yangın, patlama veya çevreye etkisi olabilecek büyük olaylarda tesis dışındaki kişilerin etkilenme ihtimali değerlendirilmelidir. Komşu tesislerle bilgi paylaşımı, uyarı ve koordinasyon ihtiyacı olayın niteliğine göre belirlenmelidir.

Burada önemli olan, her tesisin bütün dış kurumları her tatbikata katılmaya zorlaması değildir. Kuruluş, kendi risklerinin dış tarafları nasıl etkileyebileceğini ve dış müdahale kapasitesine hangi koşullarda ihtiyaç duyacağını belirlemelidir.

Acil durum planı ile risk değerlendirmesi arasındaki ilişki

Acil durum planının en önemli girdilerinden biri risk değerlendirmesidir. Risk değerlendirmesinde belirlenen tehlikeler, olası olaylar ve sonuçlar acil durum senaryolarına yansıtılmalıdır.

Örneğin kimyasal depolama alanında toksik bir maddenin yayılım riski belirlenmişse acil durum planında bu olaya yönelik uyarı, izolasyon, tahliye, müdahale sınırları ve yetkili ekiplerin görevleri tanımlanmalıdır.

Risk değerlendirmesinde yüksekten düşme tehlikesi bulunan bir bakım faaliyeti yer alıyorsa, yüksekten kurtarma ihtiyacı da acil durum hazırlığında dikkate alınmalıdır.

Risk analizi ile acil durum senaryolarının tutarlılığı, denetimde özellikle kontrol edilen konulardan biridir. Bu ilişkinin teknik altyapısı için ISO 45001 risk değerlendirmesi ve tehlike belirleme metodolojisi içeriğiyle birlikte değerlendirme yapılabilir.

Sektöre ve Tehlike Sınıfına Göre Gerçekçi Tatbikat Senaryoları

Acil durum tatbikatlarının içeriği, tesisin faaliyet alanına, tehlikelerine, kullanılan ekipmanlara ve çalışma koşullarına göre belirlenmelidir. Her yıl aynı tahliye senaryosunun uygulanması, tesisin bütün acil durumlara hazırlıklı olduğunu göstermez.

Gerçekçi senaryo, tesisin risk değerlendirmesinde belirlenen olayları temsil etmeli; çalışanların ve müdahale ekiplerinin görevlerini, haberleşme düzenini ve mevcut müdahale kapasitesini sınamalıdır.

Tatbikatın kapsamı belirlenirken çalışan güvenliği öncelikli olmalıdır. Kimyasal salım, patlama veya yüksek ısı gibi senaryolar gerçek tehlikeli koşullar oluşturularak canlandırılmamalı; kontrollü simülasyon, masa başı çalışma, senaryo kartları veya güvenli uygulama yöntemleri kullanılmalıdır.

Kimya ve petrokimya tesisleri

Kimya ve petrokimya tesislerinde acil durum planlaması; kullanılan kimyasalların özellikleri, depolama koşulları, proses basınçları, sıcaklıklar, patlayıcı ortamlar ve olası yayılım etkileri dikkate alınarak yapılmalıdır.

Öne çıkan senaryolar:

  • Kimyasal sızıntı ve döküntü: Depolama tankı, transfer hattı, reaktör veya dolum alanında kimyasal sızıntı meydana gelmesi durumunda alarmın verilmesi, alanın izole edilmesi, uygun koruyucu donanımın kullanılması ve yetkili müdahale ekibinin devreye girmesi test edilebilir.
  • Zehirli gaz yayılımı: Toksik gazın proses alanına veya tesis dışına yayılması ihtimalinde gaz algılama sistemlerinin alarm üretmesi, çalışanların güvenli bölgeye yönlendirilmesi ve rüzgâr yönü gibi çevresel koşulların müdahale kararlarına etkisi değerlendirilmelidir.
  • Parlama ve patlama: Patlayıcı ortam oluşabilecek alanlarda ateşleme kaynaklarının kontrolü, acil durdurma prosedürleri, tahliye ve müdahale ekiplerinin güvenli yaklaşım sınırları senaryoya dâhil edilebilir.

ATEX kapsamındaki alanlarda patlayıcı ortam riskine uygun ekipman ve çalışma kontrollerinin acil durum organizasyonuyla ilişkisi ayrıca incelenmelidir. Patlama senaryosunun tatbikatı, gerçek bir ateşleme veya patlayıcı ortam oluşturulması anlamına gelmez. Güvenli simülasyon yöntemleri tercih edilmelidir.

Kimya tesislerinde denetçi açısından önemli bir başka konu, müdahale ekibinin her kimyasal olaya müdahale edebilecek yetkinlikte kabul edilmemesidir. Kimyasalın özelliklerine göre müdahale sınırları, uygun kişisel koruyucu donanım ve dış uzman desteği ihtiyacı önceden tanımlanmalıdır.

Metal ve ağır sanayi tesisleri

Metal işleme, döküm, haddeleme, çelik üretimi ve ağır imalat tesislerinde mekanik tehlikeler, yüksek sıcaklık, hareketli ekipmanlar ve enerji izolasyonu acil durum hazırlığının önemli unsurlarıdır.

Öne çıkan senaryolar:

  • Yüksekte çalışma sırasında kurtarma: Vinç, çatı, platform veya bakım sahasında çalışan kişinin askıda kalması ya da yaralanması durumunda kurtarma ekipmanının erişilebilirliği, müdahale süresi, görevli personelin yetkinliği ve güvenli kurtarma yöntemi değerlendirilmelidir.
  • Vinç ve makine sıkışması: Hareketli makineye sıkışma, yük düşmesi veya kaldırma ekipmanı arızası gibi olaylarda acil durdurma, enerji izolasyonu, olay alanının güvenli hâle getirilmesi ve sağlık ekiplerinin koordinasyonu test edilebilir.
  • Ergimiş metal ve yüksek ısı kaynaklı olaylar: Döküm alanında metal sıçraması, yangın veya yüksek sıcaklığa bağlı acil durumlarda çalışanların güvenli bölgeye çekilmesi, müdahale ekipmanlarının uygunluğu ve alan izolasyonu değerlendirilmelidir.

Bu senaryolarda enerji izolasyonu ve kilitleme-etiketleme uygulamaları (LOTO) özel önem taşır. Makineye müdahale edilmeden önce tehlikeli enerjinin kontrol altına alınması, kurtarma operasyonunun ikincil kazaya dönüşmesini önlemek açısından kritik bir gerekliliktir.

Lojistik ve depolama sahaları

Lojistik merkezleri, antrepolar ve yüksek raflı depolama tesislerinde acil durumlar yalnızca bina tahliyesiyle sınırlı değildir. Yük hareketleri, forklift trafiği, raf sistemleri, depolanan ürünlerin özellikleri ve tehlikeli madde alanları birlikte değerlendirilmelidir.

Öne çıkan senaryolar:

  • Raf devrilmesi veya yük düşmesi: Raf sisteminin hasar görmesi, paletlerin düşmesi veya koridorun kapanması durumunda alanın izole edilmesi, yaralıya erişim ve güvenli tahliye güzergâhlarının kullanılması değerlendirilmelidir.
  • Forklift kazası: Forkliftin çalışanla çarpışması, devrilmesi veya yükün düşmesi gibi olaylarda alarm, trafik alanının kontrolü, ilk yardım ve acil müdahale koordinasyonu test edilebilir.
  • Tehlikeli madde depolama alanı yangını: Depolanan kimyasalların özelliklerine uygun müdahale yöntemleri, yangın yükü, duman yayılımı, tahliye mesafeleri ve dış müdahale ekiplerine aktarılacak bilgiler senaryoya dâhil edilmelidir.

Depolama alanlarında raf yerleşimi ve yükleme düzeni değiştiğinde tahliye güzergâhları ve acil müdahale erişimi de yeniden değerlendirilmelidir.

Tatbikat senaryosunun gerçekçiliği nasıl değerlendirilir?

Senaryonun gerçekçiliği, olayın dramatik biçimde canlandırılmasıyla değil, tesisin gerçek risklerini ve müdahale kapasitesini temsil etmesiyle ölçülür.

Bir senaryo hazırlanırken şu sorulara yanıt verilmelidir:

  • Olay hangi proses veya faaliyet alanında meydana geliyor?
  • Olayın tetikleyici koşulu nedir?
  • Hangi çalışan grupları ve dış taraflar etkilenebilir?
  • Alarm ve haberleşme hangi sistem üzerinden yürütülecek?
  • Hangi ekipler hangi görevleri üstlenecek?
  • Müdahale için hangi ekipman ve kişisel koruyucu donanım gerekecek?
  • Hangi durumda tesis dışı acil müdahale desteği çağrılacak?
  • Tahliye veya güvenli bölgede toplanma nasıl doğrulanacak?
  • Tatbikatın başarısı hangi ölçütlerle değerlendirilecek?

Senaryonun kapsamı, gerçek olay sırasında çalışanların maruz kalabileceği riskleri artırmayacak şekilde belirlenmelidir. Özellikle kimyasal sızıntı, patlama ve yüksekten kurtarma senaryolarında güvenli simülasyon ve kontrollü uygulama yöntemleri kullanılmalıdır.

Başdenetçilerin Sahada Aradığı Acil Durum ve Tatbikat Kanıtları

ISO 45001 denetiminde acil durum planının dosyada bulunması, Madde 8.2'nin etkin uygulandığını kanıtlamaz. Denetçi, planlanan müdahalenin sahada uygulanabilir olup olmadığını ve tatbikat sonuçlarının sistematik biçimde yönetilip yönetilmediğini kontrol eder.

Bu değerlendirme hem dokümantasyon incelemesini hem de saha gözlemlerini kapsar.

Risk değerlendirmesi ile acil durum senaryolarının tutarlılığı

İlk kontrol noktası, risk değerlendirmesinde belirlenen tehlikeler ile acil durum planında yer alan senaryolar arasındaki uyumdur.

Örneğin risk değerlendirmesinde kimyasal depolama alanı için ciddi sızıntı riski tanımlanmış ancak acil durum planında yalnızca yangın ve bina tahliyesi senaryoları bulunuyorsa planın kapsamı sorgulanabilir.

Benzer şekilde yüksekte çalışma yapılan bir bakım sahasında kurtarma ihtimali değerlendirilmemişse, acil durum hazırlığının faaliyet riskleriyle yeterince ilişkilendirilmediği düşünülebilir.

Denetçi şu kayıtları inceleyebilir:

  • Güncel risk değerlendirmesi.
  • Acil durum senaryoları ve senaryo seçim gerekçeleri.
  • Kimyasal envanteri ve güvenlik bilgi formları.
  • Proses akışları ve tesis yerleşim planları.
  • Tahliye güzergâhları ve toplanma alanı krokileri.
  • Acil durum müdahale talimatları.
  • Senaryoların risk değerlendirmesiyle eşleştirildiği kayıtlar.

Acil durum ekiplerinin atama ve yetkinlik kayıtları

Acil durum ekiplerinin yalnızca isim listesinden oluşması yeterli değildir. Görevlendirilen kişilerin görevlerini yerine getirebilecek bilgi, eğitim ve uygulama yeterliliğine sahip olması gerekir.

Yangınla mücadele, arama-kurtarma, tahliye ve ilk yardım gibi görevler için yapılan atamalar güncel olmalı; çalışanların vardiya ve görev dağılımları dikkate alınmalıdır.

Denetimde şu kanıtlar önem taşır:

  • Acil durum ekiplerinin güncel görevlendirme listeleri.
  • Görev tanımları ve sorumluluk dağılımları.
  • İlgili eğitim katılım ve yetkinlik kayıtları.
  • İlk yardımcı belgeleri ve görevlendirme kayıtları.
  • Tatbikat katılım listeleri.
  • Vardiyalara göre ekip yeterliliği.
  • Alt yüklenici ve geçici personelin bilgilendirme kayıtları.

Bir tesisin gündüz vardiyasında yeterli yangınla mücadele personeline sahip olması, gece vardiyasında da aynı kapasitenin bulunduğunu göstermez. Denetçi, vardiya düzenini ve acil durum ekiplerinin fiilî erişilebilirliğini birlikte değerlendirir.

Tatbikat sonrası değerlendirme ve kök neden analizi

Tatbikatın en önemli çıktısı, müdahale kapasitesindeki güçlü ve zayıf yönlerin ortaya çıkarılmasıdır.

Örneğin tahliye sırasında çalışanların toplanma alanına geç ulaşması, alarmın bazı bölümlerde duyulmaması, acil durum ekibinin doğru ekipmana erişememesi veya alt yüklenici personelin sayım listesinde bulunmaması önemli bulgulardır.

Bu tür sonuçların yalnızca tatbikat raporuna yazılması yeterli değildir. Tespit edilen eksikliklerin niteliğine göre düzeltici faaliyet sürecine aktarılması, sorumluların belirlenmesi ve faaliyetlerin etkinliğinin doğrulanması gerekir.

Tatbikat değerlendirmesinde aşağıdaki göstergeler kullanılabilir:

Değerlendirme GöstergesiAçıklama
Alarmın verilmesi ile çalışanların haberdar olması arasındaki süreAlgılama ve uyarı sistemlerinin etkinliğini ölçer.
Tahliyenin tamamlanma süresiTahliye planının ve güzergâhların verimliliğini gösterir.
Toplanma alanında personel sayımının doğruluğuİçeride kalan kimsenin olup olmadığının tespiti için kritiktir.
Acil durum ekiplerinin olay yerine ulaşma süresiMüdahale hızını ve ekip konumlandırmasını değerlendirir.
Haberleşme ve koordinasyonun sürekliliğiKriz anında bilgi akışının kopmaması gerekliliğini test eder.
Müdahale ekipmanlarına erişim süresiEkipmanların doğru yerde ve erişilebilir olduğunu doğrular.
Görevli personelin prosedürlere uygun hareket etmesiEğitim ve yetkinliğin pratiğe yansımasını ölçer.
Dış müdahale desteğinin çağrılması ve bilgi aktarımının etkinliğiDış paydaşlarla koordinasyonun seviyesini gösterir.

Bu ölçütlerin her tesis için aynı sayısal hedeflere sahip olması gerekmez. Hedefler, olayın niteliği, tesisin büyüklüğü, personel sayısı ve risk düzeyi dikkate alınarak belirlenmelidir.

Tatbikat sonrasında kök neden analizi yapılması gereken durumlarda yalnızca görünen hataya odaklanılmamalıdır. Örneğin tahliye kapısının önünün kapalı olması, yalnızca çalışanın dikkatsizliği olarak değerlendirilmemeli; saha düzeni, kontrol sorumluluğu ve günlük denetim mekanizması da incelenmelidir.

Acil durum ekipmanlarının kontrol kayıtları

Acil durum ekipmanları, planlanan müdahalenin uygulanabilmesi için erişilebilir ve çalışır durumda olmalıdır.

Saha denetiminde özellikle şu ekipmanlar incelenebilir:

  • Yangın söndürücüler ve yangın dolapları.
  • Yangın algılama ve alarm sistemleri.
  • Acil çıkış kapıları ve yönlendirme işaretleri.
  • Acil durum aydınlatmaları.
  • Göz duşları ve acil duş sistemleri.
  • Gaz algılama ve alarm sistemleri.
  • Döküntü müdahale kitleri.
  • İlk yardım ekipmanları.
  • Kurtarma ekipmanları ve uygun kişisel koruyucu donanımlar.
  • Acil haberleşme araçları.

Ekipmanların kontrol ve bakım sıklığı, ilgili mevzuat, teknik şartlar, üretici talimatları ve risk değerlendirmesi dikkate alınarak belirlenmelidir. Kontrol kayıtlarının bulunması kadar ekipmanın sahadaki gerçek durumu da önemlidir.

Örneğin kimyasal depolama alanında göz duşu bulunması tek başına yeterli değildir. Erişim yolunun açık olması, ekipmanın çalışır durumda bulunması ve ilgili personelin kullanımını bilmesi gerekir.

Acil Durum Tatbikatlarında En Sık Yapılan Denetim Hataları

Acil durum yönetimindeki uygunsuzluklar çoğunlukla planın varlığı ile sahadaki uygulama arasındaki farktan kaynaklanır.

1

Her yıl aynı yangın tahliye senaryosunun tekrarlanması

Her yıl aynı bina tahliye tatbikatının yapılması, tesisin diğer yüksek riskli olaylara hazırlıklı olduğunu göstermez. Kimya tesisinde toksik gaz yayılımı, metal tesisinde yüksekten kurtarma veya lojistik sahasında forklift kazası gibi riskler değerlendirme kapsamındaysa acil durum hazırlığında bunlara karşılık gelen müdahale düzenlemeleri bulunmalıdır. Bu durum her senaryonun mutlaka gerçek ekipmanlarla ve tam kapsamlı saha tatbikatıyla canlandırılması gerektiği anlamına gelmez. Riskin niteliğine uygun masa başı tatbikat, kontrollü simülasyon, haberleşme testi veya saha uygulaması kullanılabilir. Önemli olan müdahale kapasitesinin uygun yöntemle gerçekten sınanmasıdır.

2

Tatbikat raporunun tek cümleyle kapatılması

“Sorunsuz tamamlanmıştır” ifadesi, tatbikatın değerlendirilmesi için yeterli değildir. Tatbikat raporunda senaryonun kapsamı, katılımcılar, uygulama süreci, gözlem sonuçları, tespit edilen eksiklikler ve gerekli iyileştirmeler açıklanmalıdır. Hiçbir eksiklik tespit edilmemiş olsa bile bu sonucun hangi gözlem ve ölçütlere dayanarak verildiği gösterilmelidir. Tatbikatın amacı yalnızca başarılı bir uygulama görüntüsü oluşturmak değil, müdahale sisteminin zayıf noktalarını ortaya çıkarmaktır.

3

Gece vardiyasının ve taşeron personelin kapsam dışında kalması

Gündüz vardiyasında yapılan tatbikat, gece vardiyasında çalışan personelin acil durum hazırlığını doğrulamaz. Gece vardiyasında ekip sayısı, yönetici erişilebilirliği, teknik destek ve haberleşme koşulları farklı olabilir. Bu nedenle vardiya bazındaki müdahale kapasitesi ayrıca değerlendirilmelidir. Aynı şekilde bakım, temizlik, güvenlik veya yükleme-boşaltma faaliyetleri yürüten taşeron personelin acil durum planından haberdar olmaması ciddi bir koordinasyon boşluğudur.

4

Tatbikat bulgularının düzeltici faaliyet sistemine aktarılmaması

Tatbikatta tespit edilen eksiklikler için sorumlu, termin ve doğrulama yöntemi belirlenmelidir. Örneğin acil çıkış kapısının önünün malzemeyle kapatıldığı görülmüşse yalnızca malzemenin kaldırılması yeterli olmayabilir. Bu durumun tekrar etmesini önleyecek saha kontrolü, sorumluluk ve izleme düzeni de değerlendirilmelidir. Düzeltici faaliyet tamamlandıktan sonra uygulamanın etkinliği kontrol edilmelidir. Aynı sorun sonraki tatbikatta tekrar ortaya çıkıyorsa faaliyetlerin kök nedeni ortadan kaldırmadığı anlaşılabilir.

5

Tatbikatın gerçek acil durum koşullarını temsil etmemesi

Tatbikatın önceden duyurulması, bütün çalışanların görevlerini hatırlaması ve bütün ekipmanların önceden hazır hâle getirilmesi uygulamanın gerçekçiliğini sınırlayabilir. Bu nedenle kuruluş, güvenliği riske atmadan farklı yöntemlerle müdahale kapasitesini sınayabilir. Haberleşme testi, beklenmeyen senaryo kartları, masa başı kriz yönetimi çalışmaları ve vardiya bazlı tahliye uygulamaları bu amaçla kullanılabilir.

Vertacert ile Bağımsız ISO 45001 İSG Yönetim Sistemi Denetimi

ISO 45001 belgelendirme denetiminde acil durum hazırlığı, kuruluşun iş sağlığı ve güvenliği risklerini yönetme kapasitesinin önemli göstergelerinden biridir.

Vertacert, sanayi tesislerinin ISO 45001 İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi altyapısını, acil durum hazırlık kurgularını ve saha uygulamalarını bağımsız başdenetçi perspektifiyle değerlendirir. Operasyonel sürekliliğinizi güvence altına almak ve uluslararası standartlarda denetim geçerliliği sağlamak için uzman denetçi kadromuzla yanınızdayız.

Denetim sürecinde risk değerlendirmesi ile acil durum senaryolarının uyumu, ekiplerin görev ve yetkinlik kayıtları, tatbikat uygulamaları, müdahale ekipmanlarının durumu ve tatbikat sonrası düzeltici faaliyetlerin etkinliği birlikte ele alınır. İş güvenliği kültürünün acil durum yönetimine etkisi için iş güvenliği kültürü ve çalışan katılımı yazımızı inceleyebilirsiniz.

Belgelendirme denetiminin amacı, kuruluş adına acil durum planı hazırlamak veya tatbikatları kuruluş yerine yürütmek değildir. Bağımsız denetim; sistemin ilgili standart şartlarını karşılayıp karşılamadığını, uygulamaların sahadaki gerçek risklerle uyumunu ve objektif kanıtların yeterliliğini değerlendirir. Özellikle yüksek riskli sektörlerde ISO 45001 uygulamaları daha da kritik hale gelmektedir.

ISO 45001 belgelendirme kapsamı, denetim yaklaşımı ve iş sağlığı ve güvenliği yönetim sistemi hakkında ayrıntılı bilgi için ISO 45001 İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi belgelendirme sayfasını inceleyebilirsiniz. Ayrıca ISO 45001 kategorimizdeki diğer yazılarımıza göz atabilirsiniz.

Tesisinizin Acil Durum Hazırlığını Değerlendirelim

Acil durum planlarınızın ve tatbikat süreçlerinizin ISO 45001 standartlarına uygunluğunu bağımsız denetçilerimizle değerlendirmek için bizimle iletişime geçin.

Sıkça Sorulan Sorular

ISO 45001 kapsamında yılda kaç kez acil durum tatbikatı yapılmalıdır?

İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik'in 13. maddesi uyarınca maden işyerlerine ilişkin özel hükümler saklı kalmak üzere diğer işyerlerinde en geç yılda bir tatbikat yapılmalıdır. ISO 45001 Madde 8.2 ise kuruluşun potansiyel acil durumlara müdahale kapasitesini periyodik olarak test etmesini bekler. Bu nedenle tesisin risk düzeyi, vardiya düzeni, proses değişiklikleri ve belirlenen acil durum senaryoları dikkate alınarak ilave test ve uygulamalar planlanmalıdır.

Sadece yangın tahliye tatbikatı yapmak ISO 45001 denetimi için yeterli midir?

Hayır. Yangın tahliyesi önemli bir senaryodur ancak tesisin bütün acil durum risklerini temsil etmez. Risk değerlendirmesinde kimyasal sızıntı, zehirli gaz yayılımı, patlama, yüksekte kurtarma, makineye sıkışma veya forklift kazası gibi olaylar belirlenmişse bu senaryolara yönelik müdahale hazırlığı da oluşturulmalıdır. Her senaryonun test yöntemi riskin niteliğine uygun olarak seçilmelidir.

Tatbikat sırasında aksaklık çıkması denetimde uygunsuzluk sebebi midir?

Tatbikatta aksaklık tespit edilmesi tek başına sistemin başarısız olduğu anlamına gelmez. Aksaklıkların gözlemlenmesi, kayıt altına alınması, nedenlerinin değerlendirilmesi ve gerekli düzeltici faaliyetlerin uygulanması sistemin iyileştirme mekanizmasının çalıştığını gösterebilir. Ancak kuruluşun tespit edilen eksiklikleri değerlendirmemesi, gerekli faaliyetleri başlatmaması veya tekrar eden sorunları kontrol altına alamaması denetimde uygunsuzluk oluşturabilir.

Acil durum tatbikatlarına taşeron çalışanlar da katılmalı mıdır?

Alt yüklenici ve taşeron çalışanlar, tesiste bulundukları süre boyunca kendilerini etkileyebilecek acil durum düzenlemeleri hakkında bilgilendirilmelidir. Görevleri ve faaliyetlerinin niteliğine göre tatbikatlara katılımları sağlanmalı veya acil durum planının uygulanabilirliği farklı uygun yöntemlerle doğrulanmalıdır. Özellikle bakım, montaj, temizlik ve yükleme-boşaltma personelinin tahliye ve haberleşme düzenini bilmesi önemlidir.

Kimyasal sızıntı veya patlama tatbikatı gerçek kimyasal kullanılarak yapılmalı mıdır?

Hayır. Tatbikatın amacı çalışanları veya müdahale ekiplerini gerçek kimyasal yayılım, patlama ya da toksik maruziyet riskiyle karşı karşıya bırakmak değildir. Senaryo; kontrollü simülasyon, masa başı uygulama, güvenli eğitim materyalleri veya uygun saha testleriyle yürütülebilir. Kullanılan yöntemin, planlanan müdahale kapasitesini değerlendirmeye yeterli olması gerekir.

Acil durum tatbikatı değerlendirme raporunda hangi bilgiler bulunmalıdır?

Raporda tatbikat tarihi, senaryo, kapsam, katılımcılar, gözlem sonuçları, müdahale ve tahliye performansı, tespit edilen eksiklikler ve gerekli düzeltici faaliyetler yer almalıdır. Faaliyetler için sorumlu kişiler ve tamamlanma tarihleri belirlenmeli; uygulama sonrasında etkinlik doğrulanmalıdır. Tatbikat raporu, acil durum planının gözden geçirilmesine girdi sağlamalıdır.

Acil durum planı hangi durumlarda güncellenmelidir?

Tesisin faaliyetlerinde, proseslerinde, kullanılan kimyasallarda, ekipmanlarında, yerleşiminde veya personel organizasyonunda acil durum müdahalesini etkileyen önemli değişiklikler olduğunda plan yeniden değerlendirilmelidir. Ayrıca gerçek bir acil durum yaşanması veya tatbikat sonucunda müdahale düzeninde eksiklik tespit edilmesi hâlinde gerekli güncellemeler yapılmalıdır.

Benzer İçeriklerimizi İnceleyin

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve İşverenlerin Kanuni Sorumlulukları

İSG Yasal Uyumluluğu: İşverenlerin Kanuni Sorumlulukları Nelerdir?

İSG Yasal Uyumluluğu Nedir ve Neden Hayatidir? İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) yasal uyumluluğu, bir işletmenin faaliyet gösterdiği ülkenin iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili...
Ramak Kala (Near Miss) olayları ve iş kazaları

ISO 45001’de “Ramak Kala” (Near Miss) ve Kaza Araştırması: Gizli Tehlikeleri Önleme Rehberi

1. Kaza Geliyorum Der mi? Ramak Kala’nın Gücü İş sağlığı ve güvenliğinde “Kaza Geliyorum Demez” sözü yanlıştır. Kaza, geliyorum der; ancak bu sesi duymak için...
ISO 45001 belgesi nasıl alınır fabrika İSG denetim süreçleri

ISO 45001 Belgesi Nasıl Alınır? İSG Belgelendirme ve Denetim Rehberi

İçindekiler 1. Belge Alma Şartları 2. Belgelendirme Süreci 3. Denetimde Nelere Bakılır? 4. En Sık Yapılan 5 Hata 5. Sıkça Sorulan Sorular ISO 45001 belgesi...

Öne Çıkan Rehberler

    Sertifika Sorgulama

    Düzenlediğimiz tüm belgeler online olarak doğrulanabilir. Sertifika numarası ile doğrudan sorgulayın.

    Sorgulama Sayfası
    Belgelendirme Teklifi

    Hangi Belge İşletmeniz İçin Uygun?

    Hedef pazarınızı ve ihtiyaçlarınızı birlikte değerlendirelim. Kapsamınıza en uygun belgelendirme çözümünü planlayalım.