Sıfır Atık Belgesi Nedir, Nasıl Alınır? Temel, Gümüş, Altın ve Platin Seviye Şartları

Türkiye’de Sıfır Atık uygulamalarının temel yasal dayanağı, 12 Temmuz 2019 tarihli ve 30829 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Sıfır Atık Yönetmeliği’dir. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yürütülen düzenlemeler kapsamında, Yönetmelik’in Ek-1 listesinde yer alan bina ve yerleşkeler ile mahalli idarelerin belirlenen takvim ve kriterlere uygun bir Sıfır Atık Yönetim Sistemi kurması gerekir. Sistemi kurmakla yükümlü yerlerin temel seviyede Sıfır Atık Belgesi alması da mevzuatın getirdiği yükümlülükler arasındadır.

Ancak Sıfır Atık uygulaması, yalnızca atık kutularının yerleştirilmesi veya başvuru ekranlarının doldurulmasıyla tamamlanan idari bir işlem değildir. Atık türlerinin ve miktarlarının belirlenmesi, uygun toplama altyapısının oluşturulması, çalışanların bilgilendirilmesi, kayıtların tutulması ve uygulamanın sürekliliğinin sağlanması gerekir.

Vertacert olarak işletmelerin, kamu kurumlarının ve yerel yönetimlerin Sıfır Atık yükümlülüklerini doğru belirlemesine, yönetim sistemlerini kurmasına ve belge başvuru süreçlerini teknik açıdan uygun şekilde yürütmesine destek veriyoruz.

Sıfır Atık Yönetim Sistemi ile Sıfır Atık Belgesi Aynı mı?

Sıfır Atık Yönetim Sistemi ve Sıfır Atık Belgesi birbiriyle bağlantılı olmakla birlikte aynı anlama gelmez.

Sıfır Atık Yönetim Sistemi, kurumun veya işletmenin atık oluşumunu önlemek ve azaltmak, atıkları kaynağında ayrı biriktirmek, uygun şekilde toplamak ve geri kazanım süreçlerine yönlendirmek amacıyla kurduğu organizasyonel ve operasyonel yapıdır. Bu yapı; sorumluların belirlenmesini, mevcut durum analizini, atık türlerinin tespitini, ekipman ve alan ihtiyaçlarının karşılanmasını, çalışan eğitimlerini, kayıt ve izleme faaliyetlerini kapsar.

Sıfır Atık Belgesi ise kurulan sistemin Sıfır Atık Yönetmeliği’nde belirtilen kriterleri karşıladığının yetkili idare tarafından değerlendirilmesi sonucunda düzenlenen resmî belgedir. Temel seviyedeki belge başvuruları Sıfır Atık Bilgi Sistemi üzerinden yapılır ve ilgili İl Müdürlüğü tarafından değerlendirilir.

Dolayısıyla belge başvurusu yapabilmek için öncelikle sistemin fiilen kurulmuş ve uygulanıyor olması gerekir. Başvuru dosyasına ekipman fotoğrafları eklemek tek başına yeterli değildir. Kurulan sistemin işletmenin faaliyetleriyle uyumlu olması, atıkların uygun şekilde ayrıştırılması ve uygulamaya ilişkin kayıtların oluşturulması önem taşır.

Sıfır Atık Yönetmeliği’nin 13. maddesi de sistemin kurulmasında çalışma ekibinin belirlenmesini, mevcut durum ve ihtiyaç analizinin yapılmasını, eğitim ve bilinçlendirme faaliyetlerini, uygulamanın izlenmesini ve kayıtların tutulmasını esas alır.

Sıfır Atık Belgesi Seviyeleri ve Kriterleri

Sıfır Atık Yönetmeliği’nin 15. maddesine göre Sıfır Atık Belgesi dört seviyede düzenlenir: Temel Seviye, Gümüş Seviye, Altın Seviye ve Platin Seviye.

Temel seviyede belge için Yönetmelik’in Ek-3’ünde yer alan kriterler esas alınır. Gümüş, Altın ve Platin seviyelerinde ise Bakanlık tarafından belirlenen puanlama kriterleri ve Ek-4 kapsamındaki değerlendirme esasları uygulanır.

Temel Seviye Sıfır Atık Belgesi

Temel seviye, Sıfır Atık Yönetim Sistemi’ni kurmakla yükümlü bina ve yerleşkeler ile mahalli idareler açısından başlangıç belgelendirme seviyesidir. Yönetmelik’in Ek-1 listesinde yer alan ve sistem kurma yükümlülüğü bulunan yerlerin temel seviyede belge alması zorunludur.

Bu seviyede kurumun veya işletmenin faaliyetlerine uygun bir atık ayrıştırma altyapısı oluşturması, gerekli biriktirme ekipmanlarını bulundurması, sistem sorumlularını belirlemesi ve çalışanları bilgilendirmesi beklenir. Atıkların kaynağında ayrı biriktirilmesi, geçici depolama koşullarının uygunluğu ve uygulamaya ilişkin bilgi ve belgelerin kayıt altına alınması değerlendirmede önem taşır.

Gümüş Seviye Sıfır Atık Belgesi

Gümüş seviye, temel sistemin ötesine geçen uygulamaların ve çevresel performansın değerlendirilmesine dayanır. Atıkların ayrı toplanmasının yanında yeniden kullanım, geri kazanım, organik atıkların yönetimi, eğitim faaliyetleri ve sistemin geliştirilmesine yönelik çalışmalar puanlama kapsamında değerlendirilebilir.

Altın Seviye Sıfır Atık Belgesi

Altın seviye, atık yönetimi uygulamalarının daha kapsamlı ve ölçülebilir hale getirildiği bir performans seviyesidir. Kurumun atık miktarlarını izlemesi, kaynak verimliliğini artırması, geri kazanım faaliyetlerini geliştirmesi ve sistemin sonuçlarını kayıtlarla ortaya koyması önemlidir.

Platin Seviye Sıfır Atık Belgesi

Platin seviye, dört seviye arasındaki en üst düzey belgelendirme seviyesidir. Bu seviyede kurumun Sıfır Atık uygulamalarını operasyonlarının bütününe yayması, çevresel performansını geliştirmesi ve iyi uygulamalarını somut verilerle desteklemesi beklenir.

Temel seviyedeki belgesini aldıktan sonra çevresel performansını geliştirmek ve üst seviye hedeflerine ulaşmak isteyen işletmelere Vertacert olarak Temel, Gümüş, Altın ve Platin seviye yükseltme danışmanlığı sunuyoruz. Çalışmalarımızda önceliğimiz, yalnızca puan elde etmeye yönelik faaliyetler değil, işletmenin gerçek atık yönetimi performansını geliştiren uygulanabilir çözümler oluşturmaktır.

Sıfır Atık Belgesi Kimler Almalı? Yasal Yükümlüler

Sıfır Atık Belgesi alma yükümlülüğü, Sıfır Atık Yönetmeliği’nin 12. ve 16. maddeleri ile Ek-1’de yer alan uygulama takvimi ve kapsam hükümlerine göre belirlenir.

Yönetmelik kapsamında değerlendirilen başlıca bina ve yerleşke grupları arasında şunlar bulunur:

• Kamu kurum ve kuruluşları,
• Organize sanayi bölgeleri,
• Alışveriş merkezleri,
• Havalimanları, limanlar ve terminaller,
• Eğitim kurumları, okullar, üniversiteler ve yurtlar,
• Belirlenen kapasite ve niteliklerdeki sağlık kuruluşları,
• Yönetmelik kapsamındaki sanayi tesisleri ve işyerleri,
• Konaklama işletmeleri,
• İş merkezleri ve ticari plazalar,
• Akaryakıt istasyonları ve dinlenme tesisleri,
• Zincir marketler,
• 300 ve üzeri konuta sahip siteler.

Bu grupların tamamı için aynı kriterlerin ve aynı uygulama takviminin geçerli olduğu düşünülmemelidir. Yükümlülük; tesisin türü, kapasitesi, çalışan veya öğrenci sayısı, faaliyet niteliği, ortak yönetim yapısı ve Yönetmelik’in Ek-1 kapsamındaki sınıflandırmasına göre değerlendirilmelidir.

Örneğin bir sanayi tesisinin Sıfır Atık Yönetim Sistemi kurma yükümlülüğü değerlendirilirken yalnızca çalışan sayısına bakılması yeterli değildir. Tesisin ÇED Yönetmeliği kapsamındaki durumu, faaliyet alanı ve Sıfır Atık Yönetmeliği Ek-1’deki karşılığı da incelenmelidir.

Benzer şekilde aynı yerleşkede birden fazla işletmenin bulunduğu AVM, iş merkezi veya terminal gibi yapılarda ortak yönetim ve ortak alanların durumu önem taşır. Ortak yönetimi bulunan bina ve yerleşkelerde sistemin tüm kurum ve işletmeleri kapsayacak şekilde planlanması gerekir. Belge başvurusu da ilgili ortak yönetim ve kapsam hükümlerine göre değerlendirilir.

Yönetmelik’in 16. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca temel seviyede belgeye sahip aşağıdaki yerlerin Gümüş, Altın veya Platin seviyelerinden birini alması zorunludur:

• İl belediyeleri,
• Nüfusu 50.000'in üzerindeki ilçe belediyeleri,
• Organize sanayi bölgeleri,
• Alışveriş merkezleri,
• Havalimanları,
• Limanlar,
• 250 oda ve üzeri konaklama kapasitesine sahip işletmeler,
• Zincir marketler,
• Üniversiteler.

Bu grupların dışındaki temel seviye belge sahipleri ise talep etmeleri halinde üst seviye başvurusu yapabilir.

Vertacert ile yükümlülük tespiti: Firmanızın veya kurumunuzun Sıfır Atık Yönetmeliği kapsamında olup olmadığını yalnızca sektör adına bakarak belirlemek doğru değildir. Tesisin faaliyet türü, kapasitesi, yerleşke yapısı ve mevzuattaki karşılığı birlikte değerlendirilmelidir. Vertacert olarak Atık Yönetimi Mevcut Durum Analizi ve Yükümlülük Tespiti hizmetimizle hangi yükümlülüklerin geçerli olduğunu ve hangi belge seviyesinin gerektiğini teknik açıdan değerlendiriyoruz.

Sıfır Atık Belgesi Nasıl Alınır? Başvuru Süreci Nasıl İşler?

Sıfır Atık Belgesi başvuruları, Bakanlığın Sıfır Atık Bilgi Sistemi üzerinden yürütülür. Başvurunun olumlu sonuçlanabilmesi için öncelikle Yönetmelik’in ilgili kriterlerine uygun bir yönetim sistemi kurulmalı ve başvuru sırasında istenen bilgi ve belgeler sisteme sunulmalıdır.

Süreç, kurumun veya işletmenin faaliyet yapısına göre farklılık gösterebilmekle birlikte temel olarak aşağıdaki çalışmaları içerir.

Mevcut Durumun ve Atık Kaynaklarının Belirlenmesi

İlk aşamada işletmede oluşan atıkların kaynakları, türleri, miktarları ve mevcut yönetim yöntemleri incelenir. Üretim alanları, ofisler, yemekhaneler, sosyal alanlar, depolar ve ortak kullanım alanları değerlendirilerek atık oluşum noktaları belirlenir. Atıkların mevcut durumda nasıl ayrıştırıldığı, hangi ekipmanların kullanıldığı, geçici depolama alanlarının bulunup bulunmadığı ve atıkların hangi kanallarla teslim edildiği tespit edilir.

Sıfır Atık Yönetim Sisteminin Planlanması

Mevcut durum analizinin ardından kurumun ihtiyaçlarına uygun sistem tasarlanır. Çalışma ekibi ve sorumlular belirlenir. Ayrı biriktirilecek atık türlerine göre ekipman ihtiyacı, ekipmanların yerleşimi, geçici depolama alanları ve atıkların teslim süreçleri planlanır. Sistemin çalışanlar, ziyaretçiler, taşeronlar ve diğer ilgili taraflar tarafından doğru uygulanabilmesi için görev ve sorumlulukların açık şekilde tanımlanması gerekir.

Ekipmanların Yerleştirilmesi ve Uygulamanın Başlatılması

Atıkların kaynağında ayrı biriktirilmesi için uygun kapasitede ekipmanlar temin edilir ve kullanım noktalarına yerleştirilir. Ekipmanların üzerinde atık türünü açıklayan işaretlerin bulunması, renk ve işaretleme kriterlerine uygun olması ve kullanıcıların kolayca erişebileceği konumlarda yer alması önemlidir. Atıkların birbirine karışmadan toplanması ve geçici depolanması için uygun altyapı oluşturulur. İşletmenin faaliyetlerine göre atık pil, bitkisel atık yağ, elektrikli ve elektronik atıklar, ambalaj atıkları ve diğer geri kazanılabilir atıklar için ayrı uygulamalar gerekebilir.

Çalışan Eğitimlerinin Verilmesi

Sıfır Atık Yönetim Sistemi’nin başarısı, ekipmanların yerleştirilmesinden çok kullanıcıların sistemi doğru uygulamasına bağlıdır. Çalışanların hangi atığı hangi ekipmana bırakacağını, atıkların neden ayrı toplandığını ve işletme içerisindeki toplama düzenini bilmesi gerekir. Bu nedenle eğitim ve bilinçlendirme faaliyetleri sistemin temel unsurlarından biridir. Eğitimlerin ilgili çalışan gruplarına uygun içerikle verilmesi, katılım kayıtlarının tutulması ve uygulamanın sahada izlenmesi önem taşır.

Vertacert olarak çalışanlarınıza yönelik Sıfır Atık ve Atık Ayrıştırma Eğitimleri düzenliyoruz. Eğitim içeriğini işletmenin faaliyet alanına, atık türlerine ve çalışma ortamına göre şekillendirerek ayrıştırma hatalarının azaltılmasını ve sistemin günlük operasyonlara yerleşmesini hedefliyoruz.

Sıfır Atık Bilgi Sistemi Üzerinden Veri Girişi ve Başvuru

Sistemin kurulması ve uygulamaya alınmasının ardından başvuru için gerekli bilgi ve belgeler hazırlanır. Kurumun Sıfır Atık Bilgi Sistemi üzerindeki kayıtları, atık ekipmanları, eğitim faaliyetleri ve uygulamaya ilişkin diğer verileri kontrol edilir. Başvuru kapsamında talep edilen yazılı ve görsel dokümanların eksiksiz şekilde sisteme yüklenmesi gerekir. Ekipman fotoğrafları, eğitim kayıtları, sistem planı ve uygulamayı destekleyen diğer belgeler başvuru dosyasının önemli parçalarıdır.

Vertacert olarak Bakanlık Sıfır Atık Bilgi Sistemi Portalı Yönetimi ve Başvuru Desteği hizmetimiz kapsamında, başvuru öncesi veri ve belge kontrollerini gerçekleştiriyor; başvuru dosyasının hazırlanmasına ve sistem üzerinden işlemlerin yürütülmesine destek veriyoruz.

İl Müdürlüğü Değerlendirmesi ve Belgenin Düzenlenmesi

Sıfır Atık Yönetmeliği’nin 17. maddesine göre temel seviye başvurular ilgili İl Müdürlüğü tarafından Sıfır Atık Bilgi Sistemi üzerinden 30 takvim günü içerisinde değerlendirilir. Gerekli görülmesi halinde yerinde inceleme yapılabilir. Başvuruda eksiklik tespit edilirse eksiklikler başvuru sahibine bildirilir. Bildirim tarihinden itibaren 30 takvim günü içerisinde eksikliklerin tamamlanarak sistem üzerinden sunulması gerekir. Eksiklikleri giderilen başvuru yeniden değerlendirilir. Kriterlerin sağlanması ve bilgi-belge eksikliğinin bulunmaması halinde temel seviyede Sıfır Atık Belgesi düzenlenir.

ISO 14001 ile Sıfır Atık Yönetim Sistemi Birlikte Değerlendirilebilir mi?

Evet. ISO 14001 Çevre Yönetim Sistemi ile Sıfır Atık Yönetim Sistemi farklı amaç ve kapsamlarla oluşturulmuş olsa da birlikte ve entegre biçimde uygulanabilir.

ISO 14001, kuruluşun çevre boyutlarını belirlemesini, çevresel etkilerini kontrol altına almasını, mevzuat yükümlülüklerini takip etmesini ve çevresel performansını sürekli iyileştirmesini esas alan uluslararası bir çevre yönetim sistemi standardıdır. Atık yönetimi bu sistemin önemli unsurlarından biridir; ancak ISO 14001 yalnızca atıkların yönetilmesine odaklanmaz. Enerji ve su kullanımı, emisyonlar, doğal kaynak tüketimi, acil durumlar ve kuruluşun faaliyetlerinden kaynaklanan diğer çevre boyutları da sistem kapsamında ele alınır.

Sıfır Atık Yönetim Sistemi ise Türkiye’deki ulusal mevzuata dayalıdır. Atık oluşumunun önlenmesi, kaynağında ayrı biriktirme, toplama, geçici depolama, geri kazanım ve ilgili kayıtların yönetilmesine odaklanır. Sıfır Atık Belgesi, bu sistemin Yönetmelik’teki kriterlere uygunluğunun ilgili idare tarafından değerlendirilmesi sonucunda düzenlenir.

Bu nedenle ISO 14001 belgesine sahip olmak, tek başına Sıfır Atık Belgesi alma yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Aynı şekilde Sıfır Atık Belgesi de ISO 14001 belgesinin yerine geçmez. Bununla birlikte iki sistemin ortak süreçleri bulunmaktadır. Atık türlerinin ve miktarlarının belirlenmesi, çevre hedeflerinin oluşturulması, çalışanların bilinçlendirilmesi, kayıtların tutulması, yasal şartların izlenmesi ve performansın değerlendirilmesi bu ortak alanlara örnektir.

ISO 14001 sistemini etkin biçimde uygulayan kuruluşlar, Sıfır Atık Yönetim Sistemi’ni mevcut çevre yönetimi yapısına entegre ederek mükerrer dokümantasyonu azaltabilir ve uygulama takibini kolaylaştırabilir. Vertacert olarak bu entegrasyonu kuruluşun mevcut prosedürleri, çevre boyutları ve mevzuat yükümlülükleri üzerinden değerlendiriyor; iki sistemin birbirini destekleyecek şekilde çalışmasına yardımcı oluyoruz.

ISO 14064 ve Sıfır Atık Arasındaki İlişki

Atık yönetimi ve kaynak verimliliği, kuruluşların sera gazı emisyonları üzerinde de etkili olabilir. Atıkların azaltılması, geri kazanılması ve hammadde kullanımının iyileştirilmesi; kuruluşun faaliyetlerine ve hesaplama sınırlarına bağlı olarak sera gazı envanterinde dikkate alınabilecek sonuçlar doğurabilir.

ISO 14064-1, kuruluş seviyesinde sera gazı emisyonlarının ve uzaklaştırmalarının hesaplanması, raporlanması ve envanterin oluşturulmasına yönelik ilkeleri tanımlar. Ancak ISO 14064-1 belgesi veya sera gazı envanteri, Sıfır Atık Belgesi yerine geçmez. İki çalışma farklı gerekliliklere dayanır.

Kuruluşlar Sıfır Atık uygulamalarından elde ettikleri atık miktarı ve geri kazanım verilerini, uygun metodoloji ve sınırlar çerçevesinde çevresel performans değerlendirmelerinde kullanabilir. Böylece atık yönetimi, çevre yönetimi ve sera gazı yönetimi arasında daha bütünleşik bir takip yapısı kurulabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Sıfır Atık Yönetimi İçin Vertacert Teknik Danışmanlık Desteği

Sıfır Atık Belgesi, yalnızca mevzuat gerekliliklerini yerine getirmek amacıyla alınan bir belge olarak değerlendirilmemelidir. Doğru yapılandırılmış bir Sıfır Atık Yönetim Sistemi; atık oluşumunun azaltılmasına, geri kazanılabilir kaynakların ekonomiye kazandırılmasına, atık yönetim maliyetlerinin kontrolüne ve kurumun çevresel performansının geliştirilmesine katkı sağlar.

Bununla birlikte her işletmenin atık profili, operasyonel koşulları ve mevzuat kapsamı farklıdır. Bu nedenle standart bir ekipman listesi veya tek tip başvuru dosyası her kuruluş için yeterli olmayabilir. Sistemin kuruluşun gerçek faaliyetlerine göre tasarlanması ve uygulamanın kayıtlarla desteklenmesi gerekir.

Vertacert olarak işletmelere, sanayi tesislerine, kamu kurumlarına ve belediyelere aşağıdaki başlıklarda teknik destek sunuyoruz:

• Atık Yönetimi Mevcut Durum Analizi ve Yükümlülük Tespiti: Kuruluşun faaliyetleri, atık kaynakları ve mevzuat kapsamı değerlendirilerek uygulanması gereken şartlar belirlenir.
• Sıfır Atık Yönetim Sistemi Kurulum Danışmanlığı: Kurumun yapısına uygun sorumluluk, toplama, ayrıştırma, geçici depolama ve izleme sistemi oluşturulur.
• Bakanlık Sıfır Atık Bilgi Sistemi Portalı Yönetimi ve Başvuru Desteği: Başvuru için gerekli bilgi ve belgelerin hazırlanması, veri girişlerinin kontrolü ve başvuru sürecinin yürütülmesi desteklenir.
• Çalışan Sıfır Atık ve Atık Ayrıştırma Eğitimi: Çalışanların atık türlerini tanıması, doğru ayrıştırma uygulamalarını öğrenmesi ve sistemin günlük faaliyetlerde uygulanması hedeflenir.
• Temel, Gümüş, Altın ve Platin Seviye Yükseltme Danışmanlığı: Kuruluşun mevcut belge seviyesi ve performansı değerlendirilerek hedeflenen seviyeye yönelik iyileştirme çalışmaları planlanır.

Kurumunuzun Sıfır Atık Yönetmeliği kapsamındaki yükümlülüklerini netleştirmek, belge başvurunuzu doğru hazırlamak veya mevcut sisteminizi üst seviyeye taşımak istiyorsanız Vertacert uzmanlarından destek alabilirsiniz.